1.2 Αλλαγές στα συναισθήματα, τις σχέσεις και τα συναισθήματα

Η διαδικασία της γήρανσης, και συγκεκριμένα η αρχή της, συνοδεύεται συνήθως από συναισθηματικές και συναισθηματικές αλλαγές που επηρεάζουν τη συμπεριφορά ή/και την προσωπικότητα του ατόμου. Οι αλλαγές αυτές εκδηλώνονται πιο καθαρά στα άτομα με μαθησιακές δυσκολίες που βρίσκονται σε αυτή τη διαδικασία λόγω των δυσκολιών προσαρμογής που παρουσιάζουν, καθώς και της έλλειψης πόρων αντιμετώπισης και προετοιμασίας για την ανάληψη τους.

Σχετικές τροποποιήσεις στη διαδικασία γήρανσης σε συναισθηματικό, σχεσιακό και συναισθηματικό επίπεδο σε άτομα με μαθησιακές δυσκολίες.

Για να ολοκληρώσουμε την προσέγγιση των τροποποιήσεων που συμβαίνουν κατά τη διαδικασία της γήρανσης, αξίζει να επισημάνουμε δύο είδη σημαντικών αλλαγών που έχουν παρατηρηθεί σε επαγγελματικά κέντρα όπου φοιτούν άτομα με μαθησιακές δυσκολίες και τα οποία βρίσκονται στην αρχή της εν λόγω διαδικασίας.

Οι κυριότερες αλλαγές που εμφανίζονται σε άτομα με νοητική αναπηρία, αφορούν τον τομέα της προσωπικότητας και της υγείας.

Πεδίο της προσωπικότητας και της συναισθηματικής υγείας:

• Απώλεια αυτονομίας κατά το περπάτημα
• Απώλεια σταθερότητας/ισορροπίας
• Εξάντληση ή/και υπνηλία
• Συναισθηματικές και/ή συμπεριφορικές μεταβολές -αστάθεια, αδράνεια, ευερεθιστότητα
• Μεταβολές της διάθεσης, απομόνωση, αναστολή, επιθετικότητα
• Υπερβολή των προσωπικών χαρακτηριστικών
• Τάση προς απομόνωση
• Έλλειψη επικοινωνιακής πρόθεσης

Γήρανση και μαθησιακή αναπηρία – Αλλαγές στο συναίσθημα

Η διαδικασία της γήρανσης περιλαμβάνει πολλαπλές πτυχές (βιολογικές, ψυχολογικές και κοινωνικές), κάθε μία από τις οποίες είναι διακριτή. Αν και όλες αυτές οι πτυχές αποτελούν ένα αδιαίρετο σύνολο, η αλληλεπίδραση τους είναι ο κυριότερος παράγοντας για την καλή ή κακή λειτουργία των ηλικιωμένων με μαθησιακές δυσκολίες σε όλα τα επίπεδα, και θα καθορίσει την ποιότητα ζωής τους κατά τη διάρκεια της γήρανσης. Συνεπώς, πρέπει να αναλογιστούμε τις ανάγκες αυτών των ατόμων κατά τη διάρκεια της γήρανσης, και πώς η σωματική, ψυχολογική και κοινωνική αλλαγή που συνοδεύει την πρόοδο της ηλικίας επηρεάζει αυτές τις ανάγκες και πώς μπορούμε να τους παράσχουμε την απαραίτητη υποστήριξη.

Η γνώση των χαρακτηριστικών της “τρίτης ηλικίας” αποτελεί το σημείο εκκίνησης για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής τους και τη διασφάλιση της ποιότητας της υποστήριξης και των υπηρεσιών. Αυτό πρέπει επίσης να περιλαμβάνει μια συνεχή αξιολόγηση που είναι αναπόσπαστο μέρος του σχεδιασμού τους, ώστε να είναι δυνατή η λήψη αποφάσεων βελτίωσης κατά τη διάρκεια της εφαρμογής τους και η αναδιατύπωση των σχεδίων δράσης και των στρατηγικών (Fetterman, 1996).

Επιπλέον, η αναγνώριση της λογικής διαδικασίας γήρανσης των συγγενών (ιδίως των γονέων), η αλλαγή δραστηριοτήτων για την προώθηση της προσωπικής αυτονομίας και η κατανόηση των αναγκών των συγγενών με μαθησιακές δυσκολίες είναι σημαντικά στοιχεία της ανάλυσης που πρέπει να ληφθούν υπόψη. Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί προγράμματα υγείας και ανάπτυξης κογνιτιβιστικών δεξιοτήτων για άτομα με μαθησιακές δυσκολίες, αλλά αυτή είναι μια διαδικασία που βρίσκεται ακόμα στα πρώτα της στάδια. Θα πρέπει να έχουμε κατά νου την ευθραυστότητα αυτών των ατόμων μπροστά στην γνωστική υποβάθμιση και τα συναισθηματικά τους προβλήματα – και κυρίως ότι η ευθραυστότητα και η αξιοπρέπεια είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.

Η συναισθηματική ευημερία των ατόμων με μαθησιακές δυσκολίες κατά τη διαδικασία της γήρανσης θα πρέπει να χρησιμεύσει ως οδηγός για το πώς να αντιμετωπίσουν και να προγραμματίσουν αυτό το τελικό στάδιο της ζωής τους με ικανοποιητικό τρόπο. Γνωρίζουμε ότι πτυχές όπως το μέγεθος των ατομικών αντιδράσεων σε στρεσογόνες καταστάσεις μπορούν να επιταχύνουν τη διαδικασία γήρανσης λόγω των αρνητικών επιπτώσεων στις γνωστικές ικανότητες, την αυτοεκτίμηση και την αυτοαντίληψη της ικανότητας, συνήθως λόγω της επανάληψης αρνητικών εμπειριών και μερικές φορές λόγω της ανεπαρκούς κοινωνικής υποστήριξης.

Σύμφωνα με τον Berzosa (2013), η γήρανση είναι μια ατομική διαδικασία, αλλά η καλή γήρανση περιλαμβάνει και μια κοινωνική συνιστώσα, καθώς περιλαμβάνει επίσης την οικογένεια με την οποία ζείτε, τους οργανισμούς που σας υποστηρίζουν ή σας υποδέχονται ως πόρο διαμονής, καθώς και την ίδια την κοινωνία και το αίσθημα του ενεργού πολίτη. Για να γίνει αυτό, για να γεράσει καλά, θα πρέπει να προετοιμαστεί το άτομο με την πάροδο του χρόνου με δεξιότητες και ικανότητες που θα του επιτρέψουν να αντιμετωπίσει τη γήρανση όσο το δυνατόν πιο ενεργά. Υπό αυτή την έννοια, τα προγράμματα παρέμβασης έχουν καθοριστικό ρόλο. Σε κάποιο βαθμό, για τον καθένα από εμάς, η διαδικασία γήρανσης θα εξαρτηθεί, όχι μόνο από τον τρόπο ζωής μας, αλλά και από την ποιότητα και τον τρόπο ζωής των γονέων και άλλων προγόνων μας. Καθώς οι άνθρωποι προχωρούν στην ηλικία, αντιμετωπίζουν δυσκολίες που επιδεινώνονται, οι οποίες διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό ανάλογα με τις συνθήκες διαβίωσης που είχαν.

Η ατομικότητα είναι η καθοριστική αρχή που καλύπτει τη ζωή κάθε ανθρώπου, και όχι μόνο όταν πρόκειται για ένα άτομο με μαθησιακές δυσκολίες. Αλλά αυτή η ατομικότητα δεν ζει απομονωμένη, αλλά βρίσκεται υπό τη διαρκή επίδραση του περιβάλλοντός της. Το περιβάλλον που τον περιβάλλει είναι αυτό που τον κάνει πιο δυνατό ή πιο αδύναμο, αυτό που τον στηρίζει και τον ενθαρρύνει ή τον αφήνει στην τύχη του, εξαρτώμενο από τους περιορισμούς και τις αδυναμίες του.

Οι κύριοι ψυχολογικοί δείκτες που είναι χαρακτηριστικοί για τη διαδικασία της γήρανσης στο γενικό πληθυσμό χρησιμεύουν ως σημείο αναφοράς για τον εντοπισμό των διαφόρων γνωστικών, συμπεριφορικών και συναισθηματικών αλλαγών των ατόμων με μαθησιακές δυσκολίες.

Τα άτομα με μαθησιακές δυσκολίες που γερνούν έχουν μια διπλή κατάσταση: προχωρημένη ηλικία, μαζί με τις βιολογικές διεργασίες που συνδέονται με αυτήν, και έναν περιορισμό όχι μόνο στις γνωστικές και συναισθηματικές πτυχές, αλλά και στην προσαρμοστική συμπεριφορά που είναι συνυφασμένη με την αναπηρία. Η Προσαρμοστική Συμπεριφορά γίνεται έτσι η κεντρική πτυχή των σημερινών ορισμών (Ε.Σ.Υ., λεκτική και μη λεκτική επικοινωνία, δεξιότητες που σχετίζονται με την έκφραση συναισθημάτων, κοινωνική και κοινοτική ενσωμάτωση, κ.λπ…), η οποία, επομένως, όταν η Τρίτη ηλικία απαιτεί σημαντικότερη και σε πολλές περιπτώσεις πρακτικά μόνιμη υποστήριξη για κάθε μία από τις πτυχές της αυτονομίας.

Οι υπηρεσίες για τους ηλικιωμένους φιλοδοξούν να ενσωματώσουν αυτήν την ομάδα σε διάφορους τομείς της ζωής, μέσω ενός μοντέλου λειτουργικής υποστήριξης. Ο στόχος είναι η διευκόλυνση της εκτέλεσης καθημερινών δραστηριοτήτων και η αύξηση της συμμετοχής σε υπηρεσίες υποστήριξης, όπως βοήθεια στο σπίτι και συμμετοχή στην κοινότητα.

Οι ηλικιωμένοι με μαθησιακές δυσκολίες έχουν υψηλότερα ποσοστά ψυχιατρικών ασθενειών, όπως άνοια και παράνοια, καθώς και ψυχικών διαταραχών όπως απώλεια μνήμης, νευρωτικές τελετουργίες, συναισθηματικές διαταραχές (μοναξιά, κατάθλιψη, υπνηλία, ευερεθιστότητα, αστάθεια, ανασφάλεια και αγωνία), συμπεριφορικές διαταραχές (απάθεια, χαμηλότερα κίνητρα, επιθετικότητα, πλήξη και αδιαφορία) καθώς και απομόνωση, μείωση φιλίας, απώλεια ικανοτήτων, έλλειψη οικογενειακής υποστήριξης και ανάγκη για περισσότερη βοήθεια.

Από την άλλη πλευρά, άτομα με μαθησιακές δυσκολίες τείνουν να γίνονται πιο ήρεμα, υπομονετικά, αποδεκτικά και να λαμβάνουν πιο προσεκτικές αποφάσεις καθώς μεγαλώνουν. Ωστόσο, μπορεί να είναι λιγότερο ευέλικτοι σε αλλαγές ή στην εκμάθηση νέων πραγμάτων.

Όσον αφορά την γνωστική λειτουργία, γνωρίζουμε ότι η γήρανση επηρεάζει συνήθως τη μνήμη, τη γλώσσα, τις οπτικοχωρικές δεξιότητες, τις εκτελεστικές λειτουργίες και τις πρακτικές δεξιότητες. Όσον αφορά τις αλλαγές στη συμπεριφορά, η απάθεια και η αδράνεια, καθώς και η μείωση των επιπέδων προσοχής, ενδιαφέροντος και κινήτρων για τα πράγματα, η μειωμένη πρωτοβουλία και η πιο αργή επεξεργασία πληροφοριών είναι συνήθως συνηθισμένες. Όσον αφορά τις συναισθηματικές αλλαγές, αντανακλούνται διακυμάνσεις της διάθεσης και συναισθηματική αστάθεια, κάποια ευερεθιστότητα και ορισμένες διαταραχές προσαρμογής και σχέσεων.

Συνολικά, επισημαίνεται το γεγονός ότι οι ηλικιωμένοι με μαθησιακές δυσκολίες εκτίθενται, τουλάχιστον, στον ίδιο τύπο ιατρικών προβλημάτων (εξαιρουμένων των ψυχικών) με τον υπόλοιπο πληθυσμό. Υπάρχουν παθολογικές εικόνες των οποίων ο επιπολασμός (η αναλογία ενός συγκεκριμένου πληθυσμού που διαπιστώνεται ότι επηρεάζεται από μια ιατρική κατάσταση) φαίνεται να είναι υψηλότερος, όπως οι αισθητηριακές ή άλλες ανάλογα με τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της μαθησιακής τους δυσκολίας. Και όλα αυτά μπορεί να έχουν τις επιπτώσεις τους σε ορισμένες ψυχολογικές πτυχές.

Εξαιρετικά σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι οι ηλικιωμένοι με έστω και ελαφριά αναπηρία δεν παρουσιάζουν αυθόρμητα παράπονα που να εφιστούν την προσοχή στην παθολογική τους διαδικασία και έτσι ανέχονται σημαντικές αισθητηριακές διαταραχές, πόνος στο στήθος, δύσπνοια, δυσπεψία ή προβλήματα που σχετίζονται με την ούρηση, ή εκφράζουν συμπτώματα εντελώς άτυπα: με αυξημένη ευερεθιστότητα, αδράνεια, απώλεια όρεξης, προβλήματα ύπνου. Ορισμένες φορές, οι εικόνες φτάνουν σε μια σοβαρότητα που είναι δύσκολο να εντοπιστεί αν προσεχθούν μόνο τα χαρακτηριστικά συμπτώματα.

Θα πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί για να εντοπίσουμε πρώιμους δείκτες με την έννοια των προαναφερθέντων ιδιαιτεροτήτων. Ως εκ τούτου, ανακύπτουν νέα ερωτήματα και απαιτούνται αναπόφευκτα νέες μορφές υποστήριξης, αξιολόγησης και παρέμβασης για την ολοκληρωμένη ικανοποίηση των απαιτήσεων των ηλικιωμένων ατόμων με αναπηρία σε αυτό το νέο στάδιο της ζωής τους, καθώς και των οικογενειών τους και των αρμόδιων επαγγελματιών. Ας έχουμε πάντα κατά νου ότι, ανεξάρτητα από τη διανοητική ηλικία ή το επίπεδο δεξιοτήτων που έχουν φτάσει, εξακολουθούν να έχουν το πλεονέκτημα της ζωής και της μάθησης.

Κάποια εργαλεία για την αξιολόγηση και διάγνωση της γνωστικής αναπηρίας

Η αξιολόγηση και διάγνωση της γνωστικής αναπηρίας σε ηλικιωμένα άτομα με μαθησιακές δυσκολίες αποτελεί πάντα μια πολύπλοκη διαδικασία. Οι επαγγελματίες και οι οικογένειες πρέπει να παρατηρούν τακτικά τα γνωστικά και συμπεριφορικά χαρακτηριστικά και τυχόν αλλαγές. Ενώ υπάρχει ήδη μεγάλη μεταξύ ατόμων διακύμανση στον γενικό πληθυσμό όσον αφορά τις μεταβλητές που επηρεάζουν διαφορετικές ικανότητες καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής και καθορίζουν την κατάσταση στην τρίτη ηλικία, στην περίπτωση ατόμων με μαθησιακές δυσκολίες η ποικιλότητα του χαρακτήρα είναι ακόμα μεγαλύτερη.

Είναι ιδιαίτερα δύσκολο να γίνει μια ακριβής διάγνωση των προβλημάτων ψυχικής υγείας σε άτομα με μαθησιακές δυσκολίες ακριβώς λόγω της “σκίασης” του ίδιου του κινδύνου (Reiss et al., 1982), και ακόμα περισσότερο στην τρίτη ηλικία.

Μέχρι τώρα έχουν χρησιμοποιηθεί ευρέως τα γνωστικά τεστ, τα οποία δεν είναι κατάλληλα για αυτόν τον τύπο πληθυσμού, καθώς συνήθως έχουν υψηλό γλωσσικό περιεχόμενο και αυτό μπορεί να αποτελέσει πρόκληση για άτομα με μαθησιακές δυσκολίες. Είναι πολύ σημαντικό να επιτυγχάνεται μεγαλύτερη διαγνωστική ακρίβεια στην αρχική φάση της διαδικασίας γήρανσης, καθώς και πρόληψη ή/και παρέμβαση ανάλογα με τις ανάγκες των ανθρώπων. Η διάγνωση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη όσο αυτά τα άτομα μεγαλώνουν.

Γνωρίζουμε ότι η ομάδα των ατόμων με μαθησιακές δυσκολίες είναι πολύπλοκη και ποικιλόμορφη. Οι ανάγκες και η ένταση υποστήριξης ποικίλλουν ανάλογα με τις διαφορετικές αναπηρίες, το βαθμό τους και το άτομο που πάσχει από αυτές. Επομένως, δεν μπορούμε να κατανοήσουμε τη διαδικασία γήρανσης αυτών των ανθρώπων ως μια ενοποιημένη διαδικασία ή να μιλήσουμε για έναν συγκεκριμένο τρόπο γήρανσης για μια συγκεκριμένη ομάδα ή είδος αναπηρίας. Η διαδικασία γήρανσης είναι, όπως και στον υπόλοιπο πληθυσμό, εξαιρετικά μεταβλητή και οι ατομικές διαφορές, ο τρόπος με τον οποίο κάθε άτομο έχει βιώσει τα στάδια πριν από τη γήρανση και το επίπεδο ποιότητας ζωής που έχει επιτύχει, καθώς και το κοινωνικό…

Μέχρι στιγμής, έχουν χρησιμοποιηθεί εκτενώς γνωστικά τεστ, τα οποία δεν ταιριάζουν καλά σε αυτόν τον τύπο πληθυσμού, καθώς τείνουν να έχουν υψηλό γλωσσικό περιεχόμενο και μπορεί να αποδειχθούν προκλητικά για άτομα με μαθησιακές δυσκολίες. Είναι σημαντικό να επιτύχουμε μεγαλύτερη διαγνωστική ακρίβεια κατά την αρχική φάση της διαδικασίας γήρανσης και να αποτρέψουμε ή/και να παρέμβουμε με βάση τις ανάγκες των ανθρώπων. Η διάγνωση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη καθώς αυτά τα άτομα γερνούν.

Γνωρίζουμε ότι η ομάδα των ατόμων με μαθησιακές δυσκολίες είναι πολύπλοκη και πολύ διαφορετική. Οι ανάγκες υποστήριξης και η έντασή τους ποικίλλουν ανάλογα με τις διαφορετικές αναπηρίες, το βαθμό τους και το άτομο που υποφέρει από αυτές. Επομένως, δεν μπορούμε να κατανοήσουμε τη διαδικασία γήρανσης αυτών των ανθρώπων ως μια ενοποιημένη διαδικασία ή να μιλήσουμε για έναν συγκεκριμένο τρόπο γήρανσης για μια συγκεκριμένη ομάδα ή είδος αναπηρίας. Η διαδικασία γήρανσης, όπως και ο υπόλοιπος πληθυσμός, είναι απίστευτα μεταβλητή και οι ατομικές διαφορές, ο τρόπος με τον οποίο κάθε άτομο έχει βιώσει τα στάδια που οδήγησαν στη γήρανση, το επίπεδο ποιότητας ζωής που έχει επιτύχει, καθώς και την κοινωνικό περίγυρό του.

Όσον αφορά την αξιολόγηση της γνωστικής εξασθένησης, για παράδειγμα, από τη μία πλευρά, χρησιμοποιούνται δοκιμασίες που έχουν επικυρωθεί για τον γενικό πληθυσμό και μπορεί να μην είναι ευαίσθητες όσον αφορά τη διαφοροποίηση της γνωστικής εξασθένησης που σχετίζεται με μαθησιακές δυσκολίες, όπως για παράδειγμα οι κλίμακες Wechsler.

Προβλήματα μπορεί να προκύψουν όταν πρόκειται να προσδιοριστεί τί αισθάνεται το άτομο, αν έχει προβλήματα στην έκφραση των συναισθημάτων του ή στην κατανόηση των απαιτήσεων που του τίθενται, κ.λπ… Επομένως, είναι σκόπιμο να χρησιμοποιείται τουλάχιστον μία τυποποιημένη μέτρηση προσαρμοσμένη στον πληθυσμό με νοητική αναπηρία, η οποία μας επιτρέπει να αποκτήσουμε μια νευροψυχολογική βάση, ένα σημείο εκκίνησης από το οποίο θα διεξάγονται επαναλαμβανόμενες μετρήσεις που θα συγκρίνονται αργότερα με την πάροδο του χρόνου και θα μας επιτρέπουν να αξιολογήσουμε το μέγεθος της αλλαγής ή της γνωστικής επιδείνωσης στο άτομο με νοητική αναπηρία.

Από την άποψη της γνωστικής και συμπεριφορικής αξιολόγησης, θα πρέπει να εφαρμοστεί η χρήση ορισμένων ψυχολογικών κλιμάκων αξιολόγησης που έχουν προσαρμοστεί και τελειοποιηθεί σταδιακά για την εφαρμογή τους σε άτομα με μαθησιακές δυσκολίες.

Γήρανση και μαθησιακή αναπηρία: Συστάσεις

Μια πρώτη γενική σύσταση θα είναι ότι, δεδομένου ότι τα άτομα με μαθησιακές αναπηρίες θα ζήσουν περισσότερο από τους γονείς τους, είναι απαραίτητο να ξεκινήσει εκ των προτέρων μια διαδικασία ατομικού σχεδιασμού στο οικογενειακό περιβάλλον που θα ορίζει ένα άλλο άτομο που θα διασφαλίζει τη συμμόρφωση με τις επιθυμίες του ατόμου με μαθησιακές αναπηρίες όταν μεγαλώσει, οι οποίες μπορεί κάλλιστα να είναι να συνεχίσει να ζει στο περιβάλλον της κοινότητάς του και να μην εισέλθει σε κέντρο φιλοξενίας.

Από την άλλη πλευρά, πρέπει να είμαστε σαφείς, τόσο οι επαγγελματίες όσο και οι οικογένειες, μια σειρά από συστάσεις που προάγουν την καλύτερη γήρανση. Όπως και σε κάθε είδους δράση στον τομέα της αναπηρίας, όλες οι ενέργειες πρέπει να λαμβάνουν χώρα στο πλαίσιο της Ποιότητας Ζωής, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις ανάγκες των ανθρώπων:

• Προσπαθήστε να διατηρήσετε τις δεξιότητές τους, ιδίως εκείνες που επηρεάζουν την αξιοπρέπειά τους (φαγητό, προσωπική υγιεινή), αντί να τους διδάξετε νέες.
• Ελαχιστοποίηση των αλλαγών στο περιβάλλον και την καθημερινή ρουτίνα.
• Απλοποιήστε τις ρουτίνες και μειώστε τις επιλογές για να ελαχιστοποιήσετε το άγχος και την απογοήτευση.
• Να έχετε υπομονή, να ανακατευθύνετε και να κάνετε τις προφορικές οδηγίες απλές, ώστε να διαπιστώνεται ότι όλη η προσοχή είναι στραμμένη στην υποστήριξη.
• Διατηρήστε την επίγνωσή σας όσο το δυνατόν περισσότερο, ανασύροντας αναμνήσεις και μιλώντας για παρελθοντικές εμπειρίες.
• Βοηθήστε τα να διατηρήσουν τον προσανατολισμό τους με βάση την ανακοίνωση των γεγονότων που πρόκειται να συμβούν κατά τη διάρκεια της ημέρας, υπενθυμίζοντάς του την ημερομηνία που ζει, τα μέρη, ονομάζοντας τους ανθρώπους γύρω του.
• Μην τους αναγκάζετε να είναι στην πραγματικότητα, αλλά μην ακολουθείτε και την παραληρηματική τους σκέψη.
• Δώστε τους ασφάλεια κάθε μέρα, ακόμη και όταν δεν μας απαντούν.
• Προσπαθήστε να κατανοήσετε τις λέξεις και τα σύμβολα που χρησιμοποιούνται για την επικοινωνία.
• Να είστε υπομονετικοί και να μην προσπαθείτε να τους κάνετε να έρθουν στη χώρα μας, αλλά αντίθετα: να πάμε εμείς στη δική τους.
• Δώστε τα απαραίτητα τρόφιμα και υγρά για τη διατροφή και την ενυδάτωση.
• Συμβουλευτείτε το γιατρό όταν διαπιστώνετε ότι ένα φάρμακο δεν είναι πλέον χρήσιμο- αναλάβετε όμως την ευθύνη όταν είναι απαραίτητο να τους δώσετε κάποιο φάρμακο.
• Μειώστε τους κινδύνους ατυχημάτων που μπορεί να προκύψουν κατά την προσωπική υγιεινή (ολίσθηση δαπέδου, ξύρισμα), προβλέποντάς τους και υιοθετώντας μέτρα.
• Φερθείτε τους με στοργή και προστασία με ήρεμη φωνή, κάντε σωματικές επαφές για να τους δώσετε το αίσθημα ασφάλειας ή να τους επαινέσετε.
• Παρέχετε ένα οικείο, ασφαλές περιβάλλον, με επίβλεψη για να αποφύγετε τη σύγχυση και την ανασφάλεια.
• Διατήρηση του σημερινού επιπέδου ανεξαρτησίας με βάση την αυξημένη εποπτεία από το προσωπικό και την ταχεία και αποτελεσματική ανταπόκρισή του στις ανάγκες.
• Τροποποιήστε το πρόγραμμα του ατόμου ή σχεδιάστε εκ των προτέρων τις δραστηριότητες καθημερινής διαβίωσης και τις ανάγκες επίβλεψης, όταν είναι απαραίτητο.
• Παρακολουθήστε και σημειώστε τις αλλαγές στα επεισόδια σύγχυσης, αποπροσανατολισμού, κενών μνήμης, για να είστε καλύτερα προετοιμασμένοι εάν επαναληφθούν.
• Συνεχίστε να αξιολογείτε την κινητικότητα, την ασφάλεια και τις καθημερινές σας ανάγκες.
• Ενημέρωση του προσωπικού, των συγγενών και των φροντιστών για τις αλλαγές και τις στρατηγικές που προβλέπονται στα σχέδια φροντίδας.
• Προσπαθήστε να εντοπίσετε τους παράγοντες που προκαλούν ακατάλληλη ή επικίνδυνη συμπεριφορά και προσπαθήστε να μειώσετε την πιθανότητα επανάληψής τους.

Γήρανση και ποιότητα ζωής

Η έννοια της “Ποιότητας Ζωής” των ατόμων με αναπηρία έχει αποκτήσει όλο και μεγαλύτερη σημασία τα τελευταία χρόνια. Έχει γίνει κεντρικό θέμα των σχετικών μελετών και ερευνών, τόσο των επαγγελματικών όσο και των επιστημονικών.

Ναι, θα πρέπει να θυμόμαστε ότι η ποιότητα της γήρανσης ενός ατόμου γενικά, και ενός ατόμου με μαθησιακές δυσκολίες ειδικότερα, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ποιότητα που είχε καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του, το βαθμό στον οποίο η ζωή του είχε ένα σχέδιο και ακολουθήθηκε με σταθερότητα. Όσα περισσότερα έχετε στην κατοχή σας, τόσο περισσότερα θα διατηρήσετε ή τόσο περισσότερο χρόνο θα χρειαστείτε για να τα χάσετε. Και αυτό χρησιμεύει για να τους κάνει να συνεχίσουν να εκτελούν κάποιες δραστηριότητες, στην προσωπική περιποίηση, στη διατήρηση της επικοινωνίας κ.λπ.

Πρέπει να έχουμε κατά νου ότι, ανεξάρτητα από τη διανοητική ηλικία ή το επίπεδο δεξιοτήτων που έχουν φτάσει, εξακολουθούν να έχουν το πλεονέκτημα της ζωής και της μάθησης. Είναι ενθαρρυντικό να συνεχίσετε να μαθαίνετε σε όλη σας τη ζωή, καθώς και να απολαμβάνετε τον ελεύθερο χρόνο με κοινωνικές πτυχές, διασκέδαση κ.λπ… Αυτό θα σας κάνει να αισθάνεστε πολύ πιο ευτυχισμένοι τώρα και η αυτοεκτίμησή σας θα είναι υψηλότερη. Χωρίς αυτοεκτίμηση δεν υπάρχει αυθεντική ζωή: επιθυμία για ζωή, απόλαυση, επιθυμία για διάκριση. Αλλά είναι αδύνατο να τους εμφυσήσετε αυτοεκτίμηση, αν πρώτα δεν τους σέβεστε. Αν δεν τα θεωρείτε ικανά να βελτιωθούν, να εξελιχθούν, να γίνουν αυτόνομα άτομα, να αναπτύξουν ικανότητες. Αντίθετα, όταν οι προσδοκίες που διατηρούνται είναι αρνητικές, αυτό μεταδίδεται μέσω χειρονομιών, λέξεων, συμπεριφορών.

Τέλος, όταν η ζωή βάζει ένα ηλικιωμένο άτομο με μαθησιακές δυσκολίες δίπλα μας και υπό την ευθύνη μας. Πρέπει να ανταποκριθούμε με αφοσίωση. Είναι ένα μέλος της οικογένειας, ένας ασθενής, ένας γείτονας… Πρέπει να ανταποκριθούμε σε αυτό το κάλεσμα με ένα πραγματικά επαγγελματικό πνεύμα, με την υψηλότερη έννοια του όρου. Με αφοσίωση να βοηθήσουμε το άτομο αυτό, ανεξάρτητα από την ηλικία του, να αναπτυχθεί και να ζήσει ακολουθώντας τις γραμμές δράσης που μας παρέχει η γνώση.

Με υπομονετικό, ενεργό, συνεχή ενθουσιασμό. Θα έχουμε στιγμές παρακμής και πισωγυρίσματα. Μόνο η καλή προσωπική και επαγγελματική μας δράση θα μπορέσει να αλλάξει και να βελτιώσει, σιγά-σιγά, τη φροντίδα και την αποτελεσματική υποστήριξη που χρειάζεται αυτό το άτομο. Ας ανταποκριθούμε όπως μας αξίζουν και μας ζητούν οι γέροντές μας. Θα πρέπει να παρέχουμε την απαραίτητη υποστήριξη ώστε να μπορούν να απολαμβάνουν την υψηλότερη δυνατή Ποιότητα Ζωής. Πρέπει να είμαστε πολύ σαφείς.

Υπάρχει αυξανόμενη ανάγκη και ενδιαφέρον για το πώς γερνούν αυτοί οι άνθρωποι και ποια μέτρα πρέπει να εφαρμόσουμε στην πράξη για να τους υποστηρίξουμε σε αυτή τη διαδικασία.